Wendingen #2: Jolijn Valk over het Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp

Jolijn Valk is deze maand bij het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie gestart als programmaleider Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp (ARO). Ze werkte in het verleden bij verschillende gerenommeerde architectenbureaus en startte in 2013 haar eigen bureau Urban Echoes. Als architect-lid nam ze zitting in verschillende welstandcommissies van Nederlandse gemeenten, ook is ze als afstudeermentor en examinator verbonden aan verschillende Nederlandse architectuuropleidingen. Van 2021-2023 was ze voorzitter van de BNA, de Branchevereniging van Nederlandse Architecten.

Het doel van ARO is de inzet van ruimtelijk ontwerp bij de aanpak van de complexe ruimtelijke opgaven van dit moment op lokaal en regionaal niveau te versterken. Via open oproepen – elk met een ander thema – onderzoeken interdisciplinaire coalities vanuit een integrale ontwerpbenadering via ontwerpend onderzoek hoe deze actuele transitieopgaven kunnen worden aangepakt en de ruimtelijke kwaliteit van Nederland kan worden verbeterd. Wat betekent het actieprogramma voor jou?

‘Wat mij betreft is het programma naast activerend ook verbindend en agenderend. Het is pas geslaagd als het voorbij gaat aan het programma zelf, als de impact ervan meetbaar wordt doordat ruimtelijk ontwerp onderdeel is van de politiek en de samenleving. Er wordt momenteel onvoldoende naar het totaal van de omgeving gekeken, daardoor raken partijen geïsoleerd van elkaar. De fysieke leefomgeving kan mensen samenbrengen, maar ook verwijderen van elkaar. Daarom moet het ontwerp ervan onderwerp van het publieke debat zijn. En dan gaat er het niet alleen om of het mooi is. Schoonheid heeft meerdere dimensies en gaat ook over het morele, deugdzame en rechtvaardige. We moeten het niet hebben over het kleurtje op de muur, maar over de muur zelf. Juist nu, met de transitieopgaven die allemaal een ruimtelijke impact hebben, is inter- en transdisciplinair denken en werken in coalities belangrijk. Ruimtelijk ontwerp en ruimtelijke ordening zijn verweven met specifieke locaties en de context daarvan en daarmee dus politiek. Een ruimtelijk ontwerp staat nooit op zichzelf maar is onderdeel van het publieke domein. Je moet naar de gebruikers kunnen verantwoorden hoe je die ruimte inricht. Ik hoop dat we met het actieprogramma verbeeldings-, ontwerpkracht en ontwerpend onderzoek in politiek en beleid kunnen wortelen en bijdragen aan het tastbaar maken van begrippen als “kwaliteit van de leefomgeving” en het hebben over de echte betekenis daarvan.’

Denken we te veel vanuit de stad?

‘Misschien wel, maar dat zou niet moeten. We denken in losse blokjes, maar niets staat los van elkaar. De stad is onderdeel van een groter geheel en over dat geheel moeten we het hebben. Dat stimuleren we met ARO door ook thema’s als Prachtige productielandschappen en Wegen naar welzijn te agenderen. Zoeken naar verandering, naar innovatie, is in feite zoeken naar een andere manier van kijken. We moeten nu proberen de balans te vinden en het een niet ten koste van het ander laten gaan. Om dat te bereiken moeten ontwerpkracht en verbeeldingskracht meer worden verbonden met creativiteit, onderwijs en met wetenschap. Ook in de driehoek van beleid, kennis en uitvoering zitten gaten. ARO geeft op elk van deze gebieden input. Op ons platform De nieuwe ruimte maken we die kennis beschikbaar met als doel dat het landt in beleid. Ook Brabantse oogst is wat dat betreft een fantastisch voorbeeld. Met deze tentoonstelling heeft het Stimuleringsfonds veel exposure gegeven aan projecten die in Noord-Brabant zijn ondersteund via ARO en via VRO, de Voucherregeling Ruimtelijk Ontwerp van het fonds. Heel belangrijk was de interesse hiervoor vanuit lokale architectuurcentra en andere partners, de provincie en gemeentes. We willen de samenwerking met lokale architectuurcentra graag intensiveren. Dat zorgt voor de borging van binnen ARO behaalde resultaten en vergroot de reikwijdte ervan.’