Effecten tien jaar Talentontwikkeling
De Regeling Talentontwikkeling van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie heeft als doel om de artistieke en professionele ontwikkeling van opkomende ontwerpers en makers in de culturele en creatieve sector te versterken. Toekenning of afwijzing van de beurs heeft invloed op de verdere ontwikkeling van de ontwerppraktijk van aanvragers. Wat zijn de effecten op de korte en lange termijn? En welke rol speelt de beurs in de ontwikkeling van de vakgebieden vormgeving, architectuur en digitale cultuur?
3 juni 2026
De Regeling Talentontwikkeling (2013 – heden) biedt ontwerpers en makers op het gebied van vormgeving, architectuur of digitale cultuur de ruimte om een jaar lang te investeren in hun artistieke en professionele ontwikkeling. Om te weten wat de effecten zijn van de talentontwikkelingsbeurs, heeft het Stimuleringsfonds impactonderzoek laten uitvoeren door HTH research en Myriam vandenBroucke. Via bureauonderzoek, groepsgesprekken met experts, casestudies, vragenlijstonderzoek en analyse van registratiedata van het fonds is zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek gedaan naar ontwerpers en makers die een ontwikkelbeurs hebben aangevraagd tussen 2013 en 2022. De gegevens uit het onderzoek hebben we geordend aan de hand van onze verandertheorie (theory of change). Meer hierover lees je in de laatste alinea van dit artikel.
Hieronder lichten we de achtergrond en de belangrijkste bevindingen van het onderzoek toe. De quotes zijn afkomstig uit de casestudies, waarin het verloop van de loopbaan van zes ondersteunde ontwerpers wordt beschreven. Benieuwd naar het hele onderzoek?
Over de Regeling Talentontwikkeling
We ontvangen gemiddeld ruim 200 aanvragen per jaar voor de Regeling Talentontwikkeling. Ruim één op de zes aanvragen wordt gehonoreerd. Aanvragen worden met name gedaan in de discipline vormgeving en in mindere mate in de disciplines architectuur en digitale cultuur. Honoreringspercentages voor de verschillende disciplines verschillen nauwelijks.
Deelnemers aan de Regeling Talentontwikkeling ontvangen niet alleen een beurs, maar ook begeleiding. We organiseren activiteiten voor de ontwerpers en makers die de beurs ontvangen, zoals kennismakings- en themadagen die in het teken staan van persoonlijke groei en netwerkvorming. Verder werd het ontwikkeljaar afgesloten met een gezamenlijke presentatie tijdens Dutch Design Week in Eindhoven: Stimuleringsfonds presents Talent.
De beurs voelt als een certificaat waarmee de weg open ligt naar gerenommeerde opdrachten en projecten.
Effecten ontwerppraktijk
Uit het impactonderzoek komen effecten naar voren die gelden voor ontwerpers en makers die een talentontwikkelingsbeurs ontvingen (outcomes). We hebben de bevindingen uitgesplitst in effecten op de korte en lange termijn.
Kortetermijneffecten
De zichtbaarheid die de beurs oplevert, werkt door in het netwerk van ontwerpers en makers. Gehonoreerden doen niet zozeer nieuwe contacten op. Waar de beurs wél aan bijdraagt, is dat gehonoreerden met bestaande contacten nieuwe samenwerkingen aangaan.
Ontwerpers en makers die een beurs ontvingen, ontwikkelen zich in de eerste twee jaar na toekenning sterker dan degenen van wie de aanvraag niet werd gehonoreerd, met name op het gebied van persoonlijke groei. Ze durven meer te experimenteren, nemen meer risico's en ontwikkelen daardoor meer vertrouwen in hun eigen kunnen.
Gehonoreerden voelen in de jaren na de toekenning de druk om nieuw werk te maken en tentoon te stellen. Sommigen hebben het gevoel dat ze zich tijdens het ontwikkeljaar dieper in de autonome kunst- en ontwerpwereld zijn gaan begeven; een wereld met hoge verwachtingen waar continu nieuw werk maken en tonen de norm is.
Uit het onderzoek blijkt dat gehonoreerden tijdens het ontwikkeljaar nieuwe perspectieven, werkwijzen en vaardigheden opdoen. Die kennis passen zij direct toe in hun praktijk.
De beurs heeft eraan bijgedragen dat ik mogelijkheden zag om mijn geld te verdienen als ontwerper en kunstenaar.
Langetermijneffecten
Bijna alle respondenten blijven actief als ontwerper of maker, zowel degenen die een beurs ontvingen als degenen die werden afgewezen. De meesten werken binnen het vakgebied vormgeving, waar ook de meeste aanvragen vandaan komen. Gehonoreerden bouwen vaker een zelfstandige praktijk op. Ontwerpers en makers van wie de aanvraag voor een beurs niet werd gehonoreerd, werken vaker in loondienst. Driekwart van alle respondenten werkt als zelfstandige.
Uit het onderzoek blijkt dat gehonoreerden de kennis die zij opdeden tijdens het ontwikkeljaar nog altijd toepassen. Het gaat om een combinatie van nieuwe perspectieven, werkwijzen en vaardigheden.
Uit de casestudies blijkt dat de beurs een verschuiving in gang zet in hoe ontwerpers en makers zich positioneren. Sommigen verkennen de grenzen van hun discipline, wat zich vertaalt in nieuwe opdrachten en samenwerkingen, soms ook buiten hun oorspronkelijke vakgebied. Anderen zoeken naar nieuwe manieren om hun werk te presenteren aan een publiek.
Ontwerpers en makers werken steeds vaker samen en verbinden zich aan bredere netwerken. Deze verschuiving is een van de meest opvallende ontwikkelingen van afgelopen tien jaar. De beurs biedt ontwerpers en makers mogelijkheden om hun bestaande netwerken verder te verknopen.
Uit het onderzoek blijkt dat zowel formele als informele netwerken hierin een rol spelen. Alumninetwerken, vakgenoten, presentatieplekken, broedplaatsen en brancheorganisaties zijn voor ontwerpers belangrijke plekken om zich te ontwikkelen en te verbinden.
Uit de casestudies blijkt dat deelnemers aan de Regeling Talentontwikkeling na de beurs meer werk genereerden dan ervoor. De beurs werkt als een katalysator. Ontwerpers en makers trekken nieuwe opdrachtgevers aan, worden uitgenodigd voor tentoonstellingen of optredens en gaan nieuwe samenwerkingen aan.
Uit het onderzoek blijkt dat gehonoreerden na afloop van het talentontwikkelingstraject vaker vervolgstappen zetten om gesubsidieerd te worden. Ze verwerven vaker vervolgfinanciering, zowel van het Stimuleringsfonds als van andere fondsen. Ruim driekwart van hen diende daarna nog een aanvraag in bij het Stimuleringsfonds. Onder degenen van wie de aanvraag voor de Regeling Talentontwikkeling niet werd gehonoreerd lag dat aandeel lager: 57%.
Een effect op de lange termijn is dat gehonoreerden vaker worden uitgenodigd als expert en vaker zitting nemen in jury’s of adviescommissies. Ook krijgen zij vaker positieve recensies of andere vormen van media-aandacht dan ontwerpers van wie de aanvraag voor een beurs niet werd gehonoreerd.
Gehonoreerden worden meer gevraagd om les te geven op ontwerpopleidingen en dragen zo hun nieuwe kennis en vaardigheden over.
Dankzij de beurs kreeg ik de ruimte om de diepte in te gaan en mijn netwerk te verknopen.
Effecten vakgebieden
Met de Regeling Talentontwikkeling ondersteunen we individuele ontwerpers en makers in hun artistieke en professionele ontwikkeling, maar we beogen ook een bredere doorwerking. Ontwerpers en makers ontwikkelen nieuwe perspectieven en werkwijzen die worden gebruikt door peers in en rond hun vakgebied. Uiteindelijk ontwikkelen de vakgebieden vormgeving, architectuur en digitale cultuur zich door wat makers, instellingen, opleidingen en andere spelers in het veld samen tot stand brengen. Onze ondersteuning is slechts een deel van dat verhaal.
Het impactonderzoek helpt ons meer grip te krijgen op de rol die de Regeling Talentontwikkeling hierin speelt en kan spelen. Zo is onder meer onderzocht welke mate van impact gehonoreerden zelf ervaren. Onderstaand figuur laat zien in welke mate zij impact zien op hun activiteiten, positie en netwerk binnen hun vakgebied.
Uit het impactonderzoek komen twee kortetermijneffecten van de talentontwikkelingsbeurs op de vakgebieden naar voren. Zo stelt de beurs makers en ontwerpers in staat een sterkere positie in te nemen binnen hun vakgebied. Voor sommigen biedt de beurs de ruimte om naast opdrachtwerk ook eigen onderzoek te doen. Voor anderen, met name autodidacten, helpt de beurs om zich te positioneren in de autonome kunst- en ontwerpwereld. In het algemeen ontwikkelen gehonoreerden een duidelijkere artistieke koers en een sterkere positie als expert binnen hun vakgebied. Een tweede effect betreft een verschuiving in de manier van werken. Opvallend is dat ontwerpers die de beurs ontvangen ten tijde van hun aanvraag vaker autonoom werken dan ontwerpers die de beurs niet ontvangen. Zij werken meer toegepast. In de jaren na de toekenning verschuift dat beeld: in hun huidige werk zijn gehonoreerden meer toegepast gaan werken.
Verder laat het onderzoek zien dat de nieuwe perspectieven en werkwijzen die gehonoreerden zich tijdens hun ontwikkeljaar eigen maken, op de lange termijn doorwerken in het vakgebied. Peers en organisaties bouwen erop voort of laten zich erdoor inspireren.
Je wordt gesterkt als individuele ontwerper en expert, maar ik merk dat maatschappelijke opgaven juist vragen om een ontwerper die onderdeel is van een groter geheel.
theory of change
Het impactonderzoek naar tien jaar Talentontwikkeling maakt deel uit van een grotere impactstrategie, waarbij we steeds opnieuw onderzoeken wat onze ondersteuning oplevert, zodat we beter weten wat wel en niet werkt. We doen dit niet alleen om zelf van te leren, maar ook om te laten zien hoe we publieke middelen inzetten, voor wie, en met welk belang.
Foto bovenaan: Django van Ardenne
Ontdek ook
