Stimuleringsfonds

Het Stimuleringsfonds zet zich ervoor in om uitwisseling en samenwerking te bevorderen tussen de Nederlandse creatieve industrie en internationale partners. Binnen het programma Design in Contemporary Spaces of Conflict doen we dat met een specifiek doel, namelijk via cultuur bijdragen aan een veilige, rechtvaardige en toekomstbestendige wereld. Onlangs kwamen zo'n twintig internationale ontwerpers samen in Rotterdam om over dit onderwerp kennis en ervaringen uit te wisselen. Een terugblik en een gesprek met Frerik Kampman (Ministerie van Buitenlandse Zaken) en Roxanne da Graça (Stimuleringsfonds).

24 juni 2026

De Mijnsherenlaan in de Tarwewijk is een typische binnenstedelijke verkeersader op Rotterdam-Zuid. Je vindt er parkeerplaatsen, kale grasplantsoenen en een betonnen viaduct waar met regelmatige tussenpozen een metro overheen dendert. De openbare ruimte is hier van iedereen, maar voelt tegelijkertijd als van niemand.

Op een zonnige vrijdagmiddag in mei zijn op deze plek ruim twintig internationale ontwerpers en cultuurprofessionals in de weer met planten en modulaire onderdelen van gekleurd kunststof. Ze zetten verrijdbare plantenbakken en tijdelijk straatmeubilair in elkaar onder leiding van el KANTOOR, een architectenbureau dat in de wijk is gevestigd. Oprichters Isabel Driessen en Andrés López zijn gespecialiseerd in het ontwikkelen van publieke ruimte. Daarbij maken ze zoveel mogelijk gebruik van de kennis en vaardigheden uit de buurt. ‘Als je je als bewoner realiseert dat je verschil kunt maken in je eigen buurt, raak je veel meer betrokken bij je woonomgeving', legt Isabel uit. ‘En die betrokkenheid levert inzichten op over wat een plek écht nodig heeft. Maar om bewonersparticipatie daadwerkelijk een instrument voor verandering te laten zijn, zijn er wel wat uitdagingen te overwinnen. Het vergt een lange adem, vertrouwen en continuïteit.’

Het zijn uitdagingen die de deelnemers van de workshop maar al te goed kennen. Ze werken op plekken die een speelbal zijn van nog grotere belangen. Het zijn plekken waar verschillende gemeenschappen aanspraak maken op dezelfde grond en hulpbronnen, waar stedelijke groei eeuwenoude, met het land verweven tradities onder druk zet of waar de publieke ruimte wordt geclaimd door belangen die ver buiten de wijk of regio liggen. In al die verschillende contexten hanteren de ontwerpers een aanpak die sterk lijkt op die van el KANTOOR, waarbij het benutten van lokale kennis en netwerken centraal staat.

Dat deze twintig ontwerpers samen in de Tarwewijk zijn beland, is dan ook niet toevallig. Ze werden geselecteerd voor Shifting Grounds: Design Practices in Contested Geologies, een open oproep van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie gericht op contested geologies: gebieden of ecosystemen die onder druk staan door botsende economische, ecologische en sociale belangen. Hoe maak je de vraagstukken die hiermee samenhangen inzichtelijk, tastbaar en bespreekbaar? De open oproep maakt deel uit van een vierjarig programma (Design in Contemporary Spaces of Conflict, 2025-2028) dat is gericht op het Afrikaanse continent en wordt gefinancierd door het ministerie van Buitenlandse Zaken in het kader van het Internationaal Cultuurbeleid. De Sustainable Development Goals (SDGs) van de Verenigde Naties vormen daarbij een belangrijk kompas. Frerik Kampman, werkzaam bij Buitenlandse Zaken, en Roxanne da Graça, werkzaam bij het Stimuleringsfonds en samen met collega Tom Versteeg betrokken bij de uitvoer van programma’s rondom internationalisering ontwerpsector, vertellen over het hoe en waarom.

Welke rol zie je weggelegd voor ontwerp bij het bereiken van de duurzaamheidsdoelen van de VN?

FK: ‘Vanuit het Ministerie van Buitenlandse Zaken zien we de samenwerking met het Stimuleringsfonds in het licht van het huidige beleidskader voor het Internationaal Cultuurbeleid. Het gaat om de oplossingskracht van makers en designers om bij te dragen aan wereldwijde uitdagingen zoals ook geformuleerd in de SDGs, en daarnaast: het ondersteunen van rechtvaardige, vreedzame en inclusieve samenlevingen. Juist daar kunnen ontwerpers een verschil maken. Hun methodes lenen zich goed om vraagstukken opnieuw tegen het licht te houden en gesprekken op gang te brengen tussen Nederland en andere landen.

Ook biedt dit programma ruimte voor Nederlandse makers om zich te laten inspireren door de samenwerking met makers uit andere landen, in dit geval van het Afrikaanse continent. Dat verrijkt de Nederlandse designsector.’

Bij het programma ligt de focus op landen op het Afrikaanse continent. Waarom?

FK: ‘Het Afrikaanse continent heeft een jonge, groeiende bevolking en een toenemende geopolitieke betekenis op het gebied van grondstoffen, duurzame energie en snelgroeiende markten. Allemaal onderwerpen die voor Nederland belangrijk zijn. Daarom wil Nederland met Afrikaanse landen samenwerken in de vorm van partnerschappen die echt gelijkwaardig zijn. En dat is precies wat het Stimuleringsfonds met dit programma doet. We gaan niet uit van een hulpgedachte, maar vanuit de overtuiging dat we allerlei uitdagingen delen en dat we alleen gezamenlijk verder kunnen komen.’

RdG: 'Met het programma bouwen we voort op de vorige beleidsperiode, waarbij samenwerking met landen op het Afrikaanse continent al centraal stond. Via thematische open oproepen als Hidden (Hi)stories en Climate (In)justice en het mentorshipprogramma Building Beyond heeft het Stimuleringsfonds eerder al ingezet op de uitwisseling tussen makers en ontwerpers op het Afrikaanse continent en in Nederland.’

Kun je schetsen hoe het Stimuleringsfonds betrokken is bij het programma Design in Contemporary Spaces of Conflict?

RdG: ‘In 2025 schreven we de open oproep Shifting Grounds uit. We nodigden in Nederland gevestigde ontwerpers uit om samen met partners op het Afrikaanse continent te werken aan projecten rondom contested geologies. Door een adviescommissie zijn acht projecten geselecteerd, waarvan er uiteindelijk zes worden ondersteund.

Bij de beste plannen zie je dat de samenwerking al voor de start een stevige basis heeft met partners die elkaars kwaliteiten kennen. Dat zie je bijvoorbeeld terug in de methodologische kennis die ze inzetten. We denken dat interactie tussen de verschillende projecten eraan bijdraagt dat deze kennis overdraagbaar wordt naar andere geografische of creatieve contexten. Daarom brengen we de projectpartners van Shifting Grounds samen in een community of practice.’

Hoe krijgt de community of practice concreet vorm?

RdG: ‘We organiseren een reeks bijeenkomsten waarin kritische dialoog, intervisie en reflectie centraal staan. Tijdens de eerste, meerdaagse bijeenkomst in Rotterdam presenteerden de projecten hun plannen aan elkaar, volgden ze workshops en wisselden ze ideeën uit over hoe je met je project daadwerkelijk impact maakt. De volgende bijeenkomst willen we organiseren rond de Dakar Biennale, in november of december. Niet alleen omdat de thematiek van de biënnale goed aansluit bij die van de projecten, maar vooral omdat dit evenement veel makers, onderzoekers en andere potentiële samenwerkingspartners aantrekt. Het is een plek waar je in korte tijd je netwerk kunt versterken.

Binnen de community of practice staan leren reflecteren en elkaar helpen bij het tackelen van lastige kwesties centraal. Tijdens de kennismakingsworkshop van Loom en tijdens de workshop van el KANTOOR in de Tarwewijk kwam deze uitwisseling al snel op gang. De projecten herkenden elkaars uitdagingen en vonden vrij snel hun ‘common grounds’. Denk aan gedeelde twijfels, gedeelde ambities en gedeelde methodes. Tegelijkertijd werd duidelijk dat het succes van een project niet zozeer afhangt van behaalde resultaten, maar vooral van hoe je samenwerkt en hoe goed je de context kent waarin je werkt.’

In het najaar lanceert het Stimuleringsfonds de tweede open oproep binnen het programma, Shifting Perspectives: Design Practices in Contested Ideologies. Houd onze website en nieuwsbrief in de gaten voor meer informatie.