Regeling Artistiek en Ontwerpend Onderzoek – 9 consortia geselecteerd

De huidige maatschappelijke uitdagingen vragen om een sterke samenwerking tussen wetenschap en de beroepspraktijk. Met de Regeling Artistiek en Ontwerpend Onderzoek willen Regieorgaan SIA en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie onderzoekers, ontwerpers en makers uit de creatieve industrie stimuleren om samen te werken aan oplossingen voor vraagstukken op het gebied van AI en circulariteit.

gelijkwaardige samenwerking

Roselinde Wijnands, programmamanager bij Regieorgaan SIA: ‘Met de Regeling Artistiek en Ontwerpend Onderzoek investeren we in de kwaliteit en kracht van samenwerking tussen hogescholen en de creatieve industrie. Het is mooi om te zien hoeveel urgentiegevoel en betrokkenheid er leeft bij onderzoekers en makers om samen te werken aan maatschappelijke uitdagingen die nu vragen om actie.’

Ook Eva Roolker, programmamanager Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, benadrukt het belang van samenwerking: ‘In de ondersteunde projecten wordt gewerkt aan artistieke en ontwerpende onderzoeksmethoden die inzetbaar zijn bij de aanpak van maatschappelijke vraagstukken. Juist dit soort opgaves vereisen een combinatie van diverse kennis, ervaringen en expertises. Die wordt in deze projecten door culturele instellingen en hogescholen op gelijkwaardige wijze samengebracht.’

beoordeling

De onafhankelijke adviescommissie bestond uit voorzitter Michael de Kruijf, Kornelia Dimitrova, Esmee Geerken, Joost Grootens, Nanda Piersma en Antoine Heideveld. Zij beoordeelde dertien aanvragen op de volgende criteria:
- Passendheid bij het gekozen thema;
- Vraagarticulatie in relatie tot de artistieke en/of ontwerpende beroepspraktijk;
- Kwaliteit van het netwerk van het consortium;
- Kwaliteit van het projectplan.

selectie

Uit dertien aanvragen werden de volgende negen onderzoekprojecten met een looptijd van maximaal twee jaar geselecteerd:

Recomposing E-Waste – Hogeschool Rotterdam i.s.m. Waag Society
Recomposing E-Waste richt zich op het hergebruik van afgedankte smartphones als digitale muziekinstrumenten (DMIs) voor sound artists en ontwerpers. Het project stimuleert circulaire strategieën binnen de digitale muziekpraktijk en biedt een duurzaam alternatief voor het gebruik van nieuwe ICT-apparatuur. Doel is het verlengen van de levensduur van producten, in lijn met doelstelling 3 van het Nationaal Programma Circulaire Economie 2023–2030. Waag Futurelab en Willem de Kooning Academie werken samen met o.a. Codarts, Fairphone en postmarketOS aan een prototype DMI, volledig opgebouwd uit hergebruikte materialen. Dit prototype dient als educatief en onderzoeksmiddel om creatieve makers te trainen in digitale tools en circulair denken. Het project biedt praktische strategieën tegen geplande veroudering en versterkt de rol van kunstenaars in het herdefiniëren van onze relatie met digitale technologie, zowel symbolisch als functioneel.

I Spy with my AI – Hanze i.s.m. IMPAKT
Dit project onderzoekt hoe kunst mensen bewust kan maken van het verlies van controle over lichaamsdata door AI-surveillance. Hoewel AI het lichaam niet fysiek aanraakt, beïnvloedt het wel de lichamelijke integriteit via dataverzameling. Met een interactieve installatie wordt deze impact invoelbaar en inzichtelijk gemaakt. Tegelijkertijd reflecteert het project kritisch op de rol en verantwoordelijkheid van kunstenaars die AI gebruiken om maatschappelijke kwesties te bevragen, maar daarbij zelf ook lichaamsdata verzamelen. Samen met een community van kunstenaars en onderzoekers worden ethische dilemma’s rondom AI en lichaamsdata in kaart gebracht. Het project ontwikkelt strategieën voor verantwoord gebruik van AI in kunstpraktijken en vertaalt deze naar een praktische toolkit voor makers. Het consortium bestaat uit Hanzehogeschool, IMPAKT, Roos Groothuizen, WERC en Bits of Freedom als maatschappelijke partner.

Artificial Kinship – Avans Hogeschool i.s.m. Instrument Inventors Initiative (III)
Artificial Kinship is een artistiek onderzoeksproject dat de relatie tussen kunst, technologie en zorg verkent. Het bouwt voort op inzichten uit robotkunst en onderzoekt hoe AI kan bijdragen aan empathische, mensgerichte zorgsystemen. Traditionele robotsystemen sluiten slecht aan op de dynamiek van zorgsituaties, terwijl ethische kaders in de zorg weinig ruimte bieden voor experiment. Het project stelt dat artistiek onderzoek waardevolle inzichten biedt in de beperkingen en mogelijkheden van AI binnen zorg. In een multidisciplinaire samenwerking tussen studenten, kunstenaars, onderzoekers en zorgprofessionals worden kunstzinnige experimenten ingezet om nieuwe vormen van verbondenheid tussen mens, machine en omgeving te ontwikkelen. Het doel is om technologie en artistieke kennis te benutten voor toekomstbestendige zorg en welzijn. De resultaten worden breed gedeeld en toegepast in onderwijs en praktijk, en dragen bij aan de ontwikkeling van zowel de zorgsector als artistieke praktijken rond AI en lichamelijkheid.

Teach Us How to Feel – Hogeschool voor de Kunsten Utrecht i.s.m. MU Hybrid Art House
Teach Us How to Feel onderzoekt de wisselwerking tussen kunstmatige intelligentie (AI) en belichaamde kennis binnen artistiek en ontwerpend onderzoek. AI beïnvloedt ons dagelijks leven en ons begrip van kennis, maar mist lichamelijkheid, intuïtie en gevoel. Het project stelt de vraag hoe AI en menselijke, belichaamde kennis elkaar kunnen aanvullen in het creatieve maakproces. HKU en MU Hybrid Art House werken samen met Innovation:Lab en kunstenaars Katja Heitmann en Florian van Zandwijk aan een collectief onderzoeksproces. Via artistieke experimenten wordt AI benaderd als een ‘ander’ die onze lichamelijkheid uitdaagt. Het project ontwikkelt nieuwe methodes om met AI te werken, voorbij technologische hype of dystopie, en onderzoekt waar AI waardevolle kennis toevoegt en waar menselijke ervaring ongrijpbaar blijft. Zo draagt het bij aan een herwaardering van het lichaam, intuïtie en zintuiglijke ervaring in een AI-gedreven wereld.

(On)zichtbaar arbeid – ArtEZ University of the Arts i.s.m. State of Fashion
Dit project richt zich op het versterken van circulaire ontwerppraktijken in de mode- en textielsector door artistiek en ontwerpend onderzoek. Veel ontwerpers willen bijdragen aan circulariteit, maar missen kennis of ervaring, terwijl de sector vaak een beperkte definitie hanteert (zoals de 9-R methodiek). Het project benadert circulariteit holistisch, met aandacht voor sociaal-culturele, esthetische en systemische aspecten. Centraal staat het zichtbaar maken van “onzichtbaar arbeid” in de keten, wat cruciaal is voor transparantie en een eerlijke transitie naar minder vervuilende productie- en consumptiepraktijken. ArtEZ, State of Fashion, Avans Hogeschool en Crafts Council Nederland werken samen om via onderzoek nieuwe circulaire maak- en ontwerppraktijken te ontwikkelen. De resultaten dragen bij aan een beter begrip van het modesysteem en stimuleren duurzame verandering.

Beyond the Prompt – Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten i.s.m. Sonic Acts
Dit project onderzoekt hoe kunstmatige intelligentie (AI) op een betekenisvolle en gelijkwaardige manier geïntegreerd kan worden in het creatieve proces. De Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en de Universiteit van Amsterdam werken samen met Sonic Acts en kunstenaars om voorbij de dominante ‘prompt’-benadering te kijken. In plaats van autonome AI-systemen die creatief werk overnemen, wordt geëxperimenteerd met belichaamde en temporele interacties tussen mens en AI, geïnspireerd door vroege AI-kunstpraktijken uit de twintigste eeuw. Het doel is om nieuwe expressievormen te ontwikkelen voor live-performances en inzicht te krijgen in hoe AI leert en waarneemt. Zo ontstaat een co-creatie tussen mens en machine die niet alleen het kunstonderwijs verrijkt, maar ook de bredere maatschappij een alternatief biedt voor de huidige technologische narratieven. Het project benadrukt de waarde van intuïtie, lichamelijkheid en samenwerking in een AI-gedreven toekomst.

Recycling as reproducing histories – Zuyd Hogeschool i.s.m. Jan van Eyck Academie
Recycling as reproducing histories onderzoekt hoe we gerecycled materiaal anders kunnen benaderen door de geschiedenis ervan zichtbaar en voelbaar te maken. In plaats van recycling als puur technisch proces te zien, benadert het project materiaal als drager van verhalen, gedrag en context. Kunstenaars spelen hierin een centrale rol: zij geven afvalmateriaal nieuwe betekenis en laten zien dat ook reststromen potentie hebben. Door samen te werken met kunstenaars, ontwerpers en de industrie worden nieuwe methoden ontwikkeld om materiaal te onderzoeken en te hergebruiken. Deze werkwijzen worden getest in het onderwijs en in circulaire werkplaatsen. Het doel is om bij te dragen aan een ecologisch bewuste samenleving waarin productie en consumptie niet langer achteloos plaatsvinden, maar waarin het verleden van materiaal wordt gewaardeerd en geïntegreerd in nieuwe toepassingen.

Connecting Otherwise – Gerrit Rietveld Academie i.s.m. The Hmm
Connecting Otherwise is een artistiek/ontwerpend onderzoeksproject van The Hmm, Gerrit Rietveld Academie, Sandberg Instituut en partners als Small File Media Festival, Hackers & Designers en Stichting LINK. Het project ontwikkelt interdisciplinaire workshopformats rond regeneratieve esthetiek en digitale materialiteit, geïnspireerd door feministische en dekoloniale hackprincipes en critical making. Doel is om digitale technologie tastbaar te maken en extractieve processen te bevragen, met aandacht voor duurzaamheid en rechtvaardigheid. Via hands-on workshops verkennen deelnemers alternatieve ontwerpprincipes zoals ‘slowness’ en ‘lowness’, en gebruiken ze ambachtelijke technieken zoals weven om digitale en territoriale relaties te onderzoeken. Het project stimuleert collectieve en materiële benaderingen van digitale cultuur en biedt nieuwe perspectieven voor kunst- en designpraktijken binnen onderwijs en de creatieve industrie.

Towards Circular Communities – Fontys Hogeschool i.s.m. Next Nature
Fontys Academy of the Arts en Next Nature doen artistiek onderzoek naar hoe we als samenleving kunnen groeien naar circulaire gemeenschappen waarin ook AI een duurzame rol speelt. Vijf kunstenaar-onderzoekers ontwikkelen in residenties bij Next Nature speculatieve werken die diverse perspectieven op circulariteit verbeelden. De residenties overlappen deels, waardoor reflectie, publieke presentaties en samenwerking met experts en onderwijs plaatsvinden. Parallel wordt een experimentele, circulaire AI ontwikkeld waarmee zowel kunstenaars als publiek kunnen interacteren. Het project mondt uit in een tentoonstelling in het Evoluon (Next Nature Museum), waar bezoekers worden uitgenodigd om actief deel te nemen en na te denken over circulair samenleven. Zo draagt het project bij aan nieuwe inzichten en verbeeldingen van een inclusieve, duurzame gemeenschap waarin mens, natuur en technologie samenwerken.

pilotprogramma Culturele en Creatieve Sector

De Regeling Artistiek en Ontwerpend Onderzoek is onderdeel van de pilot Culturele en Creatieve Sector. Dit is een pilotprogramma van Regieorgaan SIA, het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en het Fonds voor Cultuurparticipatie. Het doel van dit pilotprogramma is om te verkennen hoe de kennisbasis van de culturele en creatieve sector ten behoeve van bredere maatschappelijke uitdagingen door middel van praktijkgericht onderzoek duurzaam kan worden versterkt.