Lei Nelissen | Lei Nelissen
Bijdragen aan een eerlijker internet en mensen meer zeggenschap geven over hun online gegevens, dat is de ambitie van ontwerpend technoloog Lei Nelissen. Hij ontwikkelt digitale producten die bewustwording creëren over de impact van technologie en data. ‘Als we mechanismen beter begrijpen, is het makkelijker de kaders te schetsen voor de maatschappij waarin we willen leven.’ Dit jaar werkte hij daarom aan een installatie die manipulatie zichtbaar maakt.
Tijdens zijn studie hield Nelissen zich met de Algemene Verordening Gegevensbescherming bezig. Hij maakte een app die persoonsgegevens ophaalt en gebruikers inzicht geeft in welke data over hen wordt verwerkt. ‘Als je weet welke data waarom wordt gebruikt, kun je ook je recht uitoefenen om die te laten verwijderen.’ De praktijk toonde dat bedrijven vaak nog nauwelijks zijn ingericht op zulke verzoeken. ‘Ik vroeg gegevens op bij Tikkie en kreeg ze uiteindelijk op een USB-stick per koerier toegestuurd. Stel dat veel mensen dit doen? Veel bedrijven volgen de regel van de wet, maar zijn er praktisch gezien nog niet klaar voor.’ Het toont hoe juridisch denken botst met technische realiteit.
Dit jaar onderzoekt Nelissen hoe interfaces en algoritmes gedrag sturen. ‘Een cookiebanner met een enorme accepteerknop waarop je tien keer moet klikken om te weigeren is een vorm van manipulatie.’ Net als het eindeloos pushen van content. ‘Veel mensen denken dat er kwade bedoelingen achter zitten, maar het zijn systemen die roekeloos optimaliseren voor jouw aandacht. Alleen groei telt.’ Eén van de belangrijkste algoritme-thema’s is de menselijke hand daarin, legt Nelissen uit. ‘De feilbaarheid van algoritmes heeft menselijke motieven. Dat betekent dat we mensen die de algoritmes maken verantwoordelijk moeten houden, maar ook dat we die algoritmes kunnen vormen aan de hand van wat we wél belangrijk vinden.’
De uitdaging is om die complexiteit begrijpelijk te maken. ‘Ik zoek naar creatieve manieren om te balanceren tussen diepgang en begrijpelijkheid.’ Zijn nieuwste experiment is een tastbare installatie: een fysiek recommender system met schuifjes waarmee bezoekers het algoritme aanpassen. ‘Zo ervaren mensen direct het verschil en kunnen ze uit hun bubbel stappen.’ Nelissen wil met zijn werk niet alleen technologie inzichtelijk maken, maar bijdragen aan maatschappelijk debat en wetgeving. ‘Bedrijven gebruiken de wet vaak om risico’s in te schatten, ons kan het juist helpen om de gewenste samenleving te scheppen.’ De komende maanden werkt hij toe naar de Dutch Design Week, waar zijn installatie uitnodigt tot reflectie en gesprek. Het is de volgende stap in zijn ambitie: technologie ontwerpen die niet manipuleert, maar verbindt.
Tekst door Priscilla de Putter


