Open Oproep Shifting Grounds – 8 projecten geselecteerd

13 januari 2026

De open oproep nodigde in Nederland gevestigde ontwerpers, architecten, spatial practitioners en collectieven uit om vraagstukken rondom (post)koloniale geschiedenissen en mondiale crisissen inzichtelijk, tastbaar en bespreekbaar te maken. Specifiek richtte deze oproep zich op samenwerkingsprojecten met een (of meerdere) partner(s) gevestigd op het Afrikaanse continent.

algemene indruk

De acht geselecteerde projecten zijn geografisch verspreid over het Afrikaanse continent en richten zich op uiteenlopende vraagstukken. Meerdere voorstellen sluiten aan bij het thema van de open oproep door te onderzoeken hoe extractie, vervuiling en infrastructuur ecosystemen en gemeenschappen onder druk zetten. Daarbij wordt veelal gewerkt op het snijvlak van verschillende disciplines en gezocht naar manieren om kennis te delen en door te geven aan volgende generaties.

De selectiecommissie waardeerde vooral de projecten met stevig verankerde samenwerkingsverbanden. Vaak gaat het om partijen die al langer met elkaar werken. Die ervaring was terug te zien in de uitwerking: de projectplannen waren helder uitgewerkt en de haalbaarheid realistisch ingeschat. Dit gaf de commissie vertrouwen in de uitvoering. Ook projecten waarin gemeenschappen zelf als gelijkwaardige partner optreden – in plaats van alleen onderwerp of doelgroep te zijn – scoorden goed.

Wat verder opvalt, is dat meerdere projecten zich richten op het documenteren van kennis die dreigt verloren te gaan. Het gaat om rituelen, verhalen of plekken die door verloop van tijd verwaarlozing of zelfs uitwissing riskeren. Hoewel de commissie de waarde hiervan onderschrijft, roept deze specifieke insteek volgens hen ook vragen op. Want wie bepaalt welke kennis ‘gered’ moet worden? En welke impact kan een project gericht op documentatie werkelijk maken binnen het internationale creatieve veld?

Daarnaast lieten sommige voorstellen nog te weinig reflectie zien op de eigen positie binnen gevoelige lokale contexten. De ambitie om inclusief te werken werd daardoor niet altijd voldoende waargemaakt. De commissie benadrukte het belang van bewustzijn over wie welke kennis documenteert, voor wie en met welk doel. Juist in projecten die zich richten op contested geologies is deze reflectie essentieel voor een gelijkwaardige samenwerking. De commissie heeft de geselecteerde projecten daarom meegegeven om in de verdere uitwerking nadrukkelijker aandacht te besteden aan de urgentie en motivatie van hun voorstel.

De voorstellen zijn beoordeeld door een externe selectiecommissie bestaande uit Arthur Steiner, Zico Lopes, Gertrude Flentge en Katía Truijen.

selectie

Enkele opvallende projecten zijn:

Beneath the Flyover: Contested Grounds of Mobility in Nairobi – VE-R

De Nairobi Expressway is een 27 kilometer lange tolweg die dwars door de Keniaanse hoofdstad Nairobi loopt. De weg heeft als doel het verminderen van verkeersdrukte en het versnellen van reistijden in een stad die bekendstaat om dagelijkse files. Tegelijk is de weg Expressway onderwerp van debat. Volgens VE-R heeft de aanleg geleid tot onveilige en slecht toegankelijke openbare ruimte. Autoverkeer krijgt voorrang en de verbindingen op straatniveau zijn verbroken. Dat is problematisch in een stad waar het merendeel van de inwoners afhankelijk is van lopen en fietsen. Het project Beneath the Flyover: Contested Grounds of Mobility in Nairobi – een samenwerking met Women Shaping Cities en Critical Mass Nairobi – onderzoekt deze ongelijkheid in mobiliteit en brengt in kaart hoe infrastructuur uitsluiting kan versterken. Op een traject van tien kilometer onder de Expressway wordt onderzocht hoe deze uitsluiting ontstaat en wordt ervaren. Hierbij wordt gebruikgemaakt van mapping, veldobservaties en persoonlijke getuigenissen. Het onderzoek heeft drie beoogde resultaten: een Visual Research Atlas, een beleidsbrief en een video. In de eerste fase worden ruimtelijk bewijs en ervaringsverhalen verzameld, met als doel bewustwording te vergroten en beleidsdialogen over veiligere en inclusievere openbare ruimte te ondersteunen.

Walking the Line: Dunga Wetland Atlas - Taller Architects

Met Walking the Line: Dunga Wetland Atlas onderzoeken TALLER Architects, Kounkuey Design Initiative en Olivier de Gruijter samen met lokale bewoners en organisaties hoe de Dunga-wetlanden in Kisumu, Kenia, onder druk staan. Centraal staat de vraag: hoe kan vorm worden gegeven aan een rechtvaardige en veerkrachtige toekomst? Het project verkent de ecologische, sociale en economische belangen in het overgangsgebied tussen land en water. In Dunga Beach, Nyalenda, voeren de projectpartners archiefonderzoek en expertinterviews uit en organiseren zij co-creatieworkshops met lokale gemeenschappen. Tijdens deze trajecten worden kaarten en verhalen verzameld die de dynamiek en complexiteit van het gebied zichtbaar maken. Alle resultaten worden samengebracht in een Wetland Atlas: een gedeeld kennisinstrument voor zowel gemeenschappen als beleidsmakers, bedoeld om toekomstig beleid en ruimtelijke keuzes te ondersteunen.

Voudoto / riparian buffer - Aquifers of Clay, Songs of Place – Claudia Paredes Intriago en Kokou Ferdinand Makouvia

Voudoto is een project van geodesigner Claudia Paredes Intriago en kunstenaar Kokou Ferdinand Makouvia in samenwerking met lokale gemeenschappen. Door samen op te trekken in ontwerp en veldwerk willen zij oude watersystemen en traditionele kleibouwtechnieken nieuw leven inblazen. In Kpokope (Togo) wordt een door zonne-energie aangedreven waterput gecombineerd met ondergrondse kleivaten tot een watersysteem dat regenwater opvangt en verdeelt. In Koutammakou (Benin) richt het project zich op culturele dialoog, documentatie en artistieke vertaling. De beoogde resultaten zijn een functionerende waterinstallatie en een collectieve geluidscompositie. Als twee ‘levende infrastructuren’ moeten de interventies leiden tot een herstel van systemen van zorg, veerkracht en gedeeld erfgoed die door de gemeenschap zelf worden onderhouden en doorgegeven aan volgende generaties.

Verder omvat de selectie:

• (Un)Rooting Knowledge van Stichting Metro54 is een onderzoeksproject naar hoe makers in Zambia, Kenia en Oeganda omgaan met gebieden die zijn gevormd door extractie, onteigening en ecologische crisis.
• Kikanzu Cambamba van Helena de Raeymaeker betrekt bewoners langs de oevers van de rivier de Cambamba in Luanda, Angola, bij de aanleg en het onderhoud van gemeenschapstuinen om zo zelf bij te dragen aan ecologisch en sociaal herstel.
• Creative & Digital Placemaking Dakar van We Don't Care Foundation richt zich op het vergroten van de zichtbaarheid van ambachtslieden en creatieve ondernemers in Dakar. Via onder meer een digitaal platform willen de initiatiefnemers van dit project de positie van creatieve professionals versterken.
• The Price of Gold van Linda Valkeman is een onderzoeksproject in Ghana, Oeganda, Zuid-Afrika en Nederland naar hoe afvallandschappen veranderen in nieuwe ‘goudmijnen’. Goud is hier een metafoor voor de manier waarop land, materiaal en arbeid worden ingezet – en uitgeput – binnen neokoloniale systemen van verlangen en vernietiging.
• Floating Nile Cinema van Roger Anis, VeryNile en NVIC draait om de ontwikkeling van openluchtfilmvertoningen op de Nijl bij Caïro. Het project moet de basis leggen voor een blijvende, drijvende cinema die kan uitgroeien tot een milieufilmfestival over de Nijl.

cijfers

Na een controle op formele criteria en volledigheid zijn er in totaal 26 aanvragen in behandeling genomen en voorgelegd aan de adviescommissie. Van de zestien positief beoordeelde aanvragen zijn de acht hoogst scorende projecten geselecteerd voor subsidie. Het totaal beschikbare budget voor de eerste fase was € 120.000.

context en vervolg

De Open Oproep Shifting Grounds: Design Practices in Contested Geologies maakt deel uit van Design in Contemporary Spaces of Conflict, een vierjarig programma dat loopt van 2025 tot 2028. Het programma wordt gefinancierd door het ministerie van Buitenlandse Zaken in het kader van het Internationaal Cultuurbeleid. Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie wil met deze oproep ontwerpkracht inzetten als drijvende kracht voor de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties.

Het programma houdt zich bezig met complexe en urgente ruimtelijke vraagstukken: gemilitariseerde gebieden, migratie, de klimaatcrisis en kwesties rond sociale integratie en milieuduurzaamheid. Het stimuleert reflectie over hoe ontwerpende disciplines zich verhouden tot deze mondiale uitdagingen. Daarbij werkt het fonds langs twee thematische lijnen: Shifting Grounds: Design Practices in Contested Geologies en Shifting Perspectives: Design Practices in Contested Ideologies.

De acht projecten die zijn geselecteerd in de eerste fase van Shifting Grounds krijgen tot 1 mei 2026 de tijd om hun plannen uit te werken. Daarna besluit de commissie welke projecten doorgaan naar de tweede fase met een budget van maximaal € 50.000 per project.

In de tweede helft van 2026 volgt de Open Oproep Shifting Perspectives. Houd onze website en nieuwsbrief in de gaten voor meer informatie.

Banner: Floating Nile Cinema – Roger Anis