Homepage

Zorgomgeving

Vanuit de creatieve industrie is er veel interesse voor het werken aan maatschappelijke opgaven, zoals op het gebied van zorg. Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie engageert zich al lange tijd met dit thema. Doel is het verbeteren van de kwaliteit van onze zorg- en leefomgeving door de inzet van ontwerpers.

De coronacrisis heeft ons meer dan ooit aan het denken gezet over gezondheid en zorg. Vergrijzing, decentralisatie en technologische ontwikkelingen stelden al nieuwe eisen aan het zorgaanbod. Maar bestaande systemen zijn door de pandemie pas echt op scherp gezet en een nieuwe aanpak is onvermijdelijk. Het besef groeit dat gezondheid geen kant-en-klaarproduct is van ons zorgstelsel, maar alles te maken heeft met hoe we ons leven inrichten.

specifieke vraagstukken
Via open oproepen heeft het Stimuleringsfonds de afgelopen jaren specifieke vraagstukken geagendeerd en multidisciplinaire teams van ontwerpers, architecten en zorgprofessionals betrokken om samen te werken aan actuele opgaven. Nieuwe wegen en mogelijkheden zijn verkend via ontwerpend onderzoek. Deze methodiek leent zich bij uitstek voor het samenbrengen van de systeemwereld, de leefwereld en de fysieke wereld. Het helpt in de strategische fase bij het scherpstellen van opgaven, het inzichtelijk maken, afwegen en verbinden van belangen, het organiseren van draagvlak en initiëren van nieuwe samenwerkingen. Zo ontstaat er ruimte voor integrale toekomstperspectieven en mogelijke oplossingsrichtingen, maar ook voor nieuwe inzichten wat betreft beleidsvorming bij overheden en marktpartijen.

community of practice

Om kennisuitwisseling te stimuleren, initieert het Stimuleringsfonds samenwerkingsverbanden en organiseren we bijeenkomsten voor uitwisseling van kennis, ervaring en presentaties van resultaten. Dat doen we onder meer via de Embassy of Health, een samenwerking tussen het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, Waag, Philips Experience Design, Máxima MC, DesignLab Universiteit Twente, Health~Holland, AMS-IX, Health Hub Utrecht en Dutch Design Foundation.

open oproepen

Nieuwe woonconcepten voor dak- en thuisloze jongeren

Via de Open Oproep Nieuwe woonconcepten voor dak- en thuisloze jongeren werkten vijf ontwerpteams intensief samen met jongeren, gemeenten en hun lokale partners aan integrale oplossingen voor de problematiek waarmee deze jongeren kampen. In de participatieprojecten is veel aandacht uitgegaan naar de achterliggende problematiek en werd tegelijkertijd ingezet op het bieden van toekomstperspectief. Door met name ook samen met de jongeren aan de slag te gaan, kreeg de doelgroep een belangrijke positie in de verandertrajecten. De volgende vijf projecten werden in juni 2020 geselecteerd:

- Een nieuw fundament, Being A Designer
- Terug naar eigenwaarde, Garage2020
- Huishonger, Joes en Manon
- Woontuinen, Site Practice
- Volwaardige participatie, TAAK

Residentie Re-creatie

In samenwerking met het Mondriaan Fonds bood het Stimuleringsfonds acht werkperioden aan in de artist-in-residence Re-creatie bij zorgorganisatie Reinaerde. De artist-in-residence opende in januari 2020 haar deuren en vormt het hart van een programma dat is ontwikkeld door kunstenaars en social designers Sjaak Langenberg en Rosé de Beer.

Op De Heygraeff wonen 166 mensen met een ernstige verstandelijke en/of lichamelijke beperking die 24 uurszorg nodig hebben. De focus van de artist-in-residence ligt op het vergroten van de wereld van zowel bewoners van De Heygraeff, als medewerkers van Reinaerde, en het verruimen van de blik die de omgeving heeft op mensen met een ernstige verstandelijke en/of lichamelijke beperking.

De ontwerpers die werden geselecteerd voor de artist-in-residence zijn: Robin Weidner, Arvid & Marie, Maidie van den Bos en ontwerpduo Anne Fehres en Luke Conroy. Lees hier meer over de projecten die zij tijdens hun werkperiode opzetten.

In november 2021 wonnen zorginstelling Reinaerde en Sjaak Langenberg en Rosé de Beer met Re-creatie de Elisabeth von Türingenprijs, een prijs voor voor voorbeeldstellende kunstprojecten in de zorg.

Chronisch gezond

Op zoek naar nieuwe producten, ruimtelijke interventies of gezondheidsconcepten die mensen met (nog g)een chronische aandoening meer de regie geven over hun dagelijks leven schreef het Stimuleringsfonds samen met het Agis Innovatiefonds de Open Oproep Chronisch gezond uit. Drie opgaven werden geformuleerd:

- eigen regie in het alledaagse leven;
- versterking van samenredzaamheid;
- mensgerichte gezondheidsconcepten.

Zes coalities van gemeenten, zorgaanbieders, welzijnsorganisaties, particuliere initiatiefnemers, ondernemers en mensen met een aandoening gingen samenwerkingen aan met ontwerpers. De volgende zes voorstellen werden in maart 2020 geselecteerd:

- (On)gewoon goed wonen, Caro van Dijk Architectuur
- Kamer 9, morgenmakers
- FysiekFabriek, Aurore Brard
- Vastlopen tijdens de adolescentie, Reframing Studio
- Eigen regie op vermoeidheid, Open Concept
- Spiegel Stem, Monobanda

Designing a Community of Care

Via de Open Oproep Designing a Community of Care nodigde het Stimuleringsfonds gemeenten, zorgaanbieders en woningcorporaties van Nederland uit om samen met ontwerpers te werken aan de transitie van de zorg in de wijk. De aanleiding hiervoor vormden de nieuwe eisen die aan het zorgaanbod in onze wijken worden gesteld door vergrijzing, decentralisatie en technologische ontwikkelingen.

Verdeeld over vier opgaven ontwikkelden dertien multidisciplinaire teams met de inzet van ontwerpkracht verrassende nieuwe inzichten en denkrichtingen. De volgende dertien voorstellen werden in augustus 2018 geselecteerd:

Opgave 1: Nieuwe woonvormen
- Jong Gewoond
, Vanschagen Architecten
- Zorg voor de wijk
, KAW
- Van Woonwijk naar Leefwijk, De Unie Architecten

Opgave 2: Toegankelijke wijken
- Op zoek naar de tussenruimte
, Laura Alvarez Architecture
- De Jol
, TriMotion
- Ervaar Waldeck
, Bureau od205 stedenbouw + landschap

Opgave 3: Zorg voor elkaar
- Verborgen talent
, Nicky Liebregts & Manon van Hoeckel
- Verbouwen in dialoog
, Ester van de Wiel en Studio Makkink & Bey
- Re-creatie
, Sjaak Langenberg & Rosé de Beer
- Cascoland Van Deyssel
, Cascoland

Opgave 4: Nieuwe financiële modellen
- Reframing Preventie
, Reframing Studio
- ZelfregieHuis Delfshaven
, Delfshaven Coöperatie
- De meervoudige business case van een sociaal intelligente leefomgeving
, Urban Frameworks

Bekijk hier de reader Designing a Community of Care met verhalen van uiteenlopende partijen in het zorgveld en concrete voorbeelden uit de praktijk.
Beluister hieronder de podcastserie Designing a Community of Care waarin in gesprek wordt gegaan met Gijsbert van Herk (Zorg- en welzijnsorganisatie Humanitas), Hetty Linden (Gemeente Utrecht), Milja Kruijt (Zelfregie Huis Delfshaven) en Ronald van Dijk (woningcorporatie Rochdale).

Dementie in de openbare ruimte

Met de Open Oproep Dementie in de Openbare Ruimte riep het Stimuleringsfonds op om deel te nemen aan een onderzoekstraject gericht op het verbeteren van de toegankelijkheid en bruikbaarheid van de openbare ruimte voor mensen met dementie. Acht ontwerpers werden geselecteerd en werkten drie maanden samen met mensen met dementie en hun mantelzorgers. Het ontwerpend onderzoek werd op locatie uitgevoerd in de Rotterdamse wijken Ommoord en Lombardijen. Het traject betreft een gezamenlijk initiatief van de gemeente Rotterdam en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. De volgende acht ontwerpers werden in april 2017 geselecteerd voor een samenwerkingstraject:

- Marc Andrews, social designer
- Arzu Ayikgezmez, architect
- Gerjanne van Gink, productontwerper
- Anja Guinée, landschapsarchitect
- Sanne Janssen, landschapsontwerper
- Marlou de Jong, participatief ontwerper
- Lotte van Laatum, productontwerper
- Anne van Abkoude, interieurarchitect

Het nieuwe gasthuis

Via de Open Oproep Het nieuwe gasthuis vroeg het Stimuleringsfonds ontwerpers om nieuwe concepten te ontwikkelen voor tijdelijke huisvesting voor mensen met een lichte zorgvraag. Het in beeld brengen van de doelgroep en een inventarisatie van hun specifieke zorgvraag maakte deel uit van de opgave. Vijf samenwerkingsprojecten tussen ontwerpers en zorginstellingen en/of -organisaties werden ondersteund. De volgende projecten werden in juli 2015 geselecteerd:

- Thuis in de wijk
, Remake, buro voor architectuur
- Het Leidse Gasthuis
, GAAGA
- Het (Gast)huis van Welzijn
, laura alvarez architecture & mauroparravicini b.v.
- Carebnb, De Jong Gortemaker Algra & Twynstra Gudde
- Het nieuwe gasthaus, Bureau B+B

Bekijk hier de publicatie Het Nieuwe Bartholomeus Gasthuis.

Zelforganisatie in de zorg

De Open Oproep Zelforganisatie in de zorg focuste op de veranderde situatie in de zorg als gevolg van aanpassingen in de verdeling van zorgbudgetten. Het Stimuleringsfonds riep op interdisciplinaire oplossingen te genereren voor de veranderingen in de organisatie en huisvesting van de zorg waarin aandacht voor veranderingen in het opdrachtgeverschap en de consequenties daarvan voor ontwerpers centraal staan. De volgende projecten werden in november 2013 geselecteerd:

- Familie-erf, Familie-hof, Familie-huis, Van Bergen Kolpa Architecten
- Werk voor mensen met een beperking, FORESTI/Grolleman-Wilting
- Grijstinten in de tussenmaat, Bureau Ritsema
- Wonen zonder zorg(en)?, Jefvanderputte architectuur
- Antroposofie als katalysator voor verandering in de organisatie en huisvesting van zorg, Drost + van Veen architecten

Hedy d'Anconaprijs
Van 2010 tot 2016 organiseerde het Stimuleringsfonds de Hedy d'Anconaprijs voor voorbeeldstellende zorggebouwen. Met de prijs heeft het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie aandacht gevraagd voor de mogelijkheden om de omgeving van mensen die zorg ontvangen en verlenen aanzienlijk te verbeteren. De prijs is de opmaat geweest voor het zorgprogramma dat vanaf 2013 door het Stimuleringsfonds is uitgevoerd.

Afbeelding: Maria Koijck, Dit is het afval van één operatie, mijn operatie!
Fotograaf: Eva Glasbeek