Homepage

Anders werken aan wonen

Met de Open Oproep Anders werken aan wonen stellen we ontwerpers in staat om in samenwerking met overheden, organisaties, deskundigen en burgers te werken aan een integrale aanpak van actuele en toekomstige vraagstukken rondom wonen.

De oproep speelt in op de complexe woonopgave van Nederland. Hoe kan deze uitdaging duurzaam, inclusief én vanuit de huidige en toekomstige woonbehoeften worden aangepakt? De oproep is gericht op projecten waarmee, op basis van ontwerpend onderzoek, op verschillende schaalniveaus vernieuwende perspectieven, strategieën en oplossingen worden ontwikkeld voor de woonbehoeften in Nederland. In de open oproep worden drie ontwerpopgaven geformuleerd waarop voorstellen kunnen aansluiten:

- andere woningen;
- andere wijken;
- andere systemen.

Kijk hier voor meer informatie over de open oproep.
Let op: de oproep is gesloten. Voorstellen konden tot 28 maart 2022 worden ingediend.

selectie

Kansen voor het Community Land Trust model in Nederland | And The People

And The People richt zich samen met Space & Matter op het verder vormgeven van de Nederlandse Community Land Trust (CLT) beweging. Community Land Trusts zijn open ledenorganisaties die gebruik maken van een alternatief ontwikkelmodel dat de belangen van de bewoners, de buurt én het algemeen belang vertegenwoordigt. De Nederlandse aanpak heeft circulariteit als leidend principe gesteld om zowel betaalbaarheid als duurzaamheid te bevorderen. Daarmee biedt het model een mogelijke oplossingsrichting voor de verduurzaming en transformatie van wijken en steden. And The People en Space & Matter willen de CLT-beweging verder vormgeven door het gesprek aan te gaan met stakeholders uit de verschillende domeinen en door het model voor enkele locaties uit te werken. Samen met partners en geïnteresseerden brengen ze kansen en concrete locaties voor CLT-ontwikkelingen in Nederland in kaart. Het onderzoek moet leiden tot een heldere propositie en positionering van CLT in Nederland, netwerkontwikkeling, een kansenkaart en kennisontwikkeling. In het project wordt samengewerkt met TU Delft, UvA, CLT Brussel, LSA Bewoners, CLT H Buurt, Common City, Heijmans / BPD, Waag en Gemeente Amsterdam. Het project kent een start- en slotbijeenkomst, waarvan de laatste wordt georganiseerd in samenwerking met Waag om de uitkomsten van het ontwerpend onderzoek te presenteren.

website

Bouwen aan een gezonde leefstijl | VenhoevenCS

Het ontwerpend onderzoek van VenhoevenCS richt zich niet alleen op de huidige druk op de woningmarkt, maar ook op het creëren van een gezondheid bevorderende woon- en leefomgeving. Voor VenhoevenCS vormt de woonomgeving de basis voor een goede gezondheid en daarmee biedt ze een grote kans voor de preventie van chronische ziekten als diabetes type 2, hart- en vaatziekten, kanker en depressie. De helft van deze ziekten zijn volgens onderzoek toe te kennen aan een ongezonde leefstijl. Het doel van het onderzoek is drieledig: 1) het belang van gezondheid bevorderend ontwerp aantonen vanuit literatuuronderzoek, 2) het opzetten van een toolbox voor de gezondheid bevorderende leefomgeving en 3) de gezondheidseffecten van ontwerp inzichtelijk maken. Het toekomstperspectief is om toe te werken naar nieuwe systemen waarbij gezondheidsbevordering in de woonomgeving de standaard is. Op deze manier wil VenhoevenCS te voorkomen dat de huidige woningbouwopgave alleen kwantitatief wordt opgelost: ‘Door voor kwaliteit te gaan, kunnen we komen tot duurzame, toekomstgerichte woningbouw die past bij de wensen en eisen van onze tijd.’ In het project wordt samengewerkt met Erasmus MC en Amsterdam UMC.

website

De Ceuvel 3.0, De regeneratieve samenleving van de toekomst in de circulaire wijk van Amsterdam Noord | Metabolic Partners B.V.

De initiatiefnemers willen de tijdelijke circulaire broedplaats De Ceuvel doorontwikkelen tot een permanente regeneratieve wijk die voor de eeuwigheid duurzame en betaalbare huisvesting moet gaan garanderen. Hiervoor wil de Ceuvel 3.0 een lokale Community Land Trust oprichten: een entiteit die de kaders schept waarbinnen wonen en werken samenkomen, recreatie een plek krijgt, de natuur behouden en hersteld wordt en waarbij de stakeholders van het gebied de beslissingen nemen. De CLT-vereniging krijgt de verantwoordelijkheid om de wijk binnen de grenzen van de ‘stadsdonut’ – een model voor een circulaire en integrale gebiedsontwikkeling gebaseerd op de Donut Economie van Kate Raworth – op een democratische manier te ontwikkelen. Een materiaalstroom- en impactanalyse moet de prioriteiten binnen het ontwerp bepalen om zo op impact te sturen. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar het sociale weefsel van de omliggende wijk(en) en wordt in kaart gebracht waar de behoeften liggen van lokale makers en bewoners om zo een waardevolle plek te creëren voor iedereen. In de eindfase van het project, waarin wordt samengewerkt met onder andere Common City Development, Amsterdam Noord, Vereniging De Ceuvel en Space & Matter, wordt op basis van alle inzichten toegewerkt naar een definitief ontwerp voor het gebied en worden er deelnemers gezocht om deel te nemen in de oprichting van de CLT Noord.

website

In plak ûnder de sinne | NOHNIK

Voor NOHNIK gaat het binnen de woonopgave om het bouwen van woningen die bijdragen aan hechte gemeenschappen, een goede kwaliteit van leven en een hoge ruimtelijke kwaliteit en een perspectief bieden voor uiteenlopende doelgroepen. In ‘In plak ûnder de sinne’ wordt deze opgave onderzocht voor de provincie Friesland. Daarbij wordt ontwerpend onderzoek ingezet om enerzijds een breed palet aan oplossingen te ontwikkelen en anderzijds als middel om betrokkenheid van lokale inwoners in het proces aan te wakkeren. De onderzoeksopgave richt zich op de Friese dorpen en het platteland waar de opgave meerledig en complex is. Het project wil met vernieuwende woonconcepten een antwoord geven op de veelkoppige Friese woonopgave, dat past bij het DNA en de draagkracht van een dorp, plek en gemeenschap, en rekening houdt met de verduurzaming van de woningvoorraad en een klimaatadaptieve woonomgeving. Na een kick-off, een analyse van de regio en analyses van de drie geselecteerde dorpen, wordt toegewerkt naar een toolbox van woonmilieus. Deze toolbox wordt vervolgens gebruikt om voor elk van de drie dorpen een voorbeelduitwerking te maken. De resultaten van het onderzoek, waarin onder andere wordt samengewerkt met Provincie Friesland, Gemeente Súdwest-Fryslân en Dorps Ontwikkelings Maatschappij Friesland, worden gedeeld in een publicatie.

website

De zachte kaart van Oostenburg, Hoogstedelijk samenleven in de praktijk | Urhahn Urban Design B.V.

Het ontwikkelen van een stadsgebied kost ten minste tien jaar en het duurt nog eens een extra decennium voordat een buurt écht geworteld is. Het is daarom niet vanzelfsprekend om te achterhalen of de ideeën die aan een nieuwe buurt ten grondslag liggen, daadwerkelijk werken voor de bewoners die er uiteindelijk een thuis vinden. Urhahn Urban Design wil het ontstaan van Oostenburg, een stedelijke stadswijk waar ze al vanaf 2011 aan werken, gedurende vijf jaar op de voet volgen om zo te ontdekken of de ontwerpprincipes die ze bij de planvorming hebben ontwikkeld, in de praktijk werken. Centraal staan twee vragen: 1) Op welke manier draagt het ruimtelijk ontwerp van Oostenburg bij aan het ontstaan van thuisgevoel en buurtbinding? en 2) Hoe kunnen we lessen leren van ‘de geleefde stad’ voor de stadswijk die nu op de tekentafel ligt? In hun onderzoek kijken ze vanuit vier verschillende perspectieven naar de ontwikkeling van Oostenburg: plek, mensen en sociale netwerken, rituelen en tradities, en organisatie. Het gehele onderzoek wordt in co-creatie uitgevoerd met buurtbewoners als experts van het leven in Oostenburg en er wordt samengewerkt met Gemeente Amsterdam, Stadgenoot, Vorm en stichting Over de Brug. Alle individuele input van de bewoners wordt uiteindelijk vertaald naar een zachte kaart: een grafisch, gemeenschappelijk beeld dat de resultaten toegankelijk en makkelijk leesbaar maakt. Ook wordt er een avond in Pakhuis de Zwijger georganiseerd waarbij ontwerpers en ontwikkelaars van vergelijkbare buurten worden uitgenodigd mee te denken.

website

Drijvend Bouwen | PosadMaxwan

PosadMaxwan signaleert dat het bouwen in de buurt van water problemen met zich meebrengt waar bestaande bouw- en ontwerpmethoden onvoldoende op zijn ingericht. Tegelijkertijd zien ze dat water juist ook kansen biedt voor andere, duurzame en inclusieve wijken en het daarmee een integrale oplossing biedt voor de kwantitatieve woonopgave van nu én voor de kwalitatieve woonopgave op de lange termijn. In hun project Drijvend Bouwen willen ze daarom het idee van duurzame, drijvende stedenbouw nader onderzoeken, waarbij ze voortbouwen op de drijvende stad die ze eerder al ontwierpen in opdracht van de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) voor Atelier Dordrecht. Ze streven naar duurzame, (natuur-)inclusieve woonomgevingen, waar wonen en werken mengen, voorzieningen te voet en te fiets bereikbaar zijn en duurzame mobiliteit en sociale samenhang worden gestimuleerd. Hiermee kijken ze bewust breder dan alleen wonen, omdat drijvend bouwen zich nu eenvoudigweg nog vaak beperkt tot een woning op het water. In het onderzoek staan twee vragen centraal: 1) Hoe ziet een aantrekkelijke, duurzame en inclusieve drijvende stad eruit? en 2) Wat is er nodig om drijvende steden te kunnen realiseren? Doel van het project, waarin wordt samengewerkt met Gemeente Utrecht, Gemeente Rotterdam, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Blue21, Buiting Advies, PAS bv en DutchLotus, is om enerzijds advies uit te brengen aan deelnemende publieke partners over verstedelijking op water, en anderzijds een inspiratie- en handboek te ontwikkelen met daarin de algemene ontwerpprincipes en randvoorwaarden die relevant zijn voor deze nieuwe vorm van verstedelijking.

website

Woonstroom: het huisvesten van woonculturen in beweging | Studio Stad

Studio Stad onderzoekt wat een nieuwe flexibele woontypologie aan mogelijkheden biedt voor de woonbehoefte van de hedendaagse dynamische en internationale samenleving. Dit vergt volgens hen een nieuw perspectief waarbij we niet bouwen voor de woonvraag die we kennen, maar ruimte creëren voor datgene dat nog onbekend is. Met behulp van 3D-scans van woningen over de hele wereld wordt een database van woonculturen opgezet. Deze dient als basis voor de ontwikkeling van prototypes van flexwoningen, meubilair en homeware. De prototypes worden 1:1 geproduceerd en simuleren een omgeving om het flexwonen te testen, debat te voeren en te agenderen. Door deze in een installatie ‘beleefbaar’ te maken, beoogt Studio Stad bij te dragen aan een perspectiefverschuiving ten aanzien van de toekomst van onze steden en de wijze waarop woonstromen daarin zijn gewaarborgd, elkaar versterken en het thuisgevoel bespoedigen, met als uiteindelijk doel het ontwikkelen van een ruimhartige flexwoning. Studio Stad werkt hierin onder andere samen met de Jan van Eyck Academie, Stadvogels, AterlierNL, Viastory, RWTH Aachen en Bureau Europa. De installatie wordt tentoongesteld in het Limburgs Gouvernement.

website

Designing a Vrijplaats: Creating Space in Unaffordable Cities | Lukas Engelhardt

Ontwerper Lukas Engelhardt onderzoekt het kraken van woningen als oplossing voor de wooncrisis. Vanuit historisch perspectief is kraken een bewezen tactiek voor het tegengaan van speculatie, leegstand en stijgende huurprijzen. Kan het een duurzaam alternatief zijn voor systemen als anti-kraak? Om het kraken toegankelijker te maken en te agenderen, richt Engelhardt zich op het uitwerken van drie initiatieven. De ‘Empty Housing Hotline’ nodigt mensen uit om anoniem te melden welke panden leeg staan. De tentoonstelling ‘House Peace - One Year Later’ nodigt kunstenaars uit om bij te dragen aan het uitbeelden van het concept ‘huisvrede’. De publicatie ‘Gaat Kraken Door’ wil, naast het bieden van praktische informatie, antwoord geven op de vraag hoe intersectionaliteit en permanentie een rol spelen in het kraken. Lukas Engelhardt werkt binnen het project onder andere samen met krakers, We Are Still Here, Amsterdam Alternative, Bij1 Amsterdam, het Woonprotest en Verdedig Noord. De website van de hotline zal feestelijk gelanceerd worden, de tentoonstelling zal via bestaande social mediakanalen gedeeld worden en de publicatie zal bij culturele instellingen te koop zijn.

website

Behoefte aan ruimte? | Atelier van Berlo

Atelier van Berlo constateert dat 55-plussers per persoon veel woonruimte hebben en weinig geneigd zijn te verhuizen. Terwijl het laatste juist woningen kan vrijmaken én kansen zou bieden hun huidige woningen en wijken te verduurzamen. Om de verhuisketen in gang te zetten, willen zij in beeld brengen wat de wensen zijn van deze groep bewoners en hoe een ander woonconcept voor hen aantrekkelijk kan worden. Middels kwalitatief onderzoek, zoals interviews, brengen zij de woonwensen van deze ‘empty nesters’ in kaart. Dit zal gedaan worden in een nader te bepalen wijk in Rotterdam, samen met partners Stichting Ouderenhuisvesting Rotterdam en Metabolic en zal aansluiting zoeken bij het Langer Thuis akkoord van de gemeente. Middels ontwerpend onderzoek, waarbij de bewoners zelf altijd het uitgangspunt blijven, worden de woonwensen vertaald naar een ruimtelijk woonwensenprogramma van de 55-plusser. Daarnaast wordt een ontwerphandleiding gemaakt die het onderzoek herhaalbaar maakt op andere locaties. Het proces wordt vastgelegd en gepresenteerd via een website, tijdens een inspiratieavond en via een podcast serie waar experts en betrokkenen aan het woord worden gelaten.

website

Living Lab Boerhaavewijk: een nieuwe kijk op de na-oorlogse wijk | AP+E en Studio dmau

De Boerhaavewijk in Haarlem, gebouwd in de jaren ’60 en ’70, staat volgens AP+E en Studio dmau voor een flink aantal opgaven, zoals verbetering en verduurzaming van de bestaande woningen, vergroening van de openbare ruimte, verdichting en de aanpak van complexe sociaal-maatschappelijke problemen. Het voorstel bouwt voort op bestaand onderzoek van AP+E in de wijk door een Living Lab te vestigen in het wijkcentrum. Vanuit deze aanwezigheid zal een iteratief proces van observatie, ontwerpend onderzoek en dialoog in en met de buurt vorm krijgen en worden de ambities en verlangens van bewoners verbeeld, in overleg met de stadsarchitect, gemeente, woningbouwcorporaties en andere lokale partijen als schoolbesturen en zorginstellingen. Van daaruit worden scenario’s ontwikkeld voor de transformatie van de Boerhaavewijk naar een duurzame en inclusieve wijk, binnen de Omgevingsvisie van de Gemeente Haarlem. Hiermee wordt het mogelijk om de vele opgaven en ambities in de wijk als geheel in kaart te brengen en met elkaar te verbinden. De opgedane kennis wordt gebundeld in een publicatie en gedeeld met een breder netwerk, onder andere via een symposium bij ABC Haarlem.

website

Crossing borders – door anders te werken aan wonen | VOIDS Urbanism

VOIDS Urbanism stelt dat de ruimte in de stad steeds schaarser wordt en ons dwingt tot binnenstedelijke verdichting. De woonopgave leidt volgens hen de komende decennia tot grootschalige transformatie van bedrijfsterreinen tot woongebieden in de stad. Samen met het Belgische Endeavour focussen zij zich daarom in een ontwerpend onderzoek op hoe de woonopgave in deze gebieden als katalysator kan dienen om tot veerkrachtige woon- en werkgebieden te komen. Zij doen dat door een vergelijkend ontwerpend onderzoek te doen naar de stedelijke vernieuwing van het Rotterdamse Keilekwartier en die van de Antwerpse Stadshaven. Het Keilekwartier wordt expliciet ingezet als casus. De Stadshaven wordt ingezet om hier vervolgens op te reflecteren. Met behulp van een best practice-onderzoek en expert- en parallelsessies wordt een herhaalbare methodiek voor beleidsmakers en ontwikkelende partijen geformuleerd om tot waardevolle gemengde gebieden te komen. Partners zijn onder andere de Gemeente Rotterdam, BPD Zuidwest, het Keilecollectief en Stadsform Antwerpen. Er wordt een publiek programma opgezet met tal van lokale, nationale en internationale partners tijdens bijeenkomsten in Pakhuis De Zwijger en Stadsform.

website

WIJ | De Bever Architecten

In een leegstaand kantoor van bussenfabrikant VDL in Eindhoven creëren De Bever Architecten en eenbeweging.nu een inclusieve woon-, werk- en leergemeenschap, samen met de toekomstige bewoners. Zij onderzoeken hoe een systeem ontworpen kan worden waarmee mensen op gelijke voet en zo duurzaam mogelijk niet alleen samen betaalbare woonruimten kunnen bouwen, maar ook een inclusieve gemeenschap. Zij zetten hierbij in op de ontwikkeling van een eenvoudig, herbruikbaar, modulair, prefab systeem dat door iedereen zelf in elkaar te zetten is in bestaande gebouwen. De gemeenschap bepaalt hoe het gebouw en de omgeving worden ingedeeld en ingericht. De doelgroep bestaat uit woningzoekenden die nu tussen wal en schip vallen: dak- en thuislozen, jongeren, expats met een kleine beurs en andere spoedzoekers. Deze mensen worden via het uitgebreide netwerk van eenbeweging.nu (waarbij vertegenwoordigers van onder andere Springplank040, Switch Jeugdzorg, Holland Expat Center, Sint Trudo en Woonbedrijf zijn aangesloten) betrokken. De resultaten zijn onder andere een modulair bouwsysteem, zicht op inpassing van het systeem in het VDL-gebouw en het begin van de beoogde gemeenschap.

website

Woonlandschappen; wonen in combinatie met natuurontwikkeling | Studio Marco Vermeulen

Studio Marco Vermeulen onderzoekt de potentie van ‘woonlandschappen’ waarbij natuurinclusieve woningbouw als hefboom voor de ontwikkeling van natuur en landschap ingezet wordt. Woningen en woonwijken die niet in, maar juist als intrinsiek onderdeel van het landschap worden gebouwd. Is het mogelijk om een ‘woonlandschap’ te ontwerpen met betaalbare woningen dat een gezondere, duurzamere en meer sociale leefomgeving biedt? Studio Marco Vermeulen verkent voorbeelden van woningen en wijken die opgaan in de omgeving. Hiermee definieert het team categorieën en ordent het woning- en landschapstypes. Vervolgens richt het ontwerpend onderzoek zich op het ontwikkelen van ruimtelijke typologieën van ‘woonlandschappen’ waarbij de verwevenheid van het landschap en de bebouwing varieert. Samen met experts op het gebied van ecologie, bouwkunde en financiën verdiept het team de onderzochte uitgangspunten en presenteren en toetsen zij de eerste modellen. Voor twee concrete locaties in Rotterdam en Eindhoven ontwikkelt de aanvrager, in samenwerking met de grondeigenaren, gemeentes en provincies, ontwerpvoorstellen voor een ‘woonlandschap’. Een eindpublicatie bundelt de resultaten van het ontwerpend onderzoek.

website

Learning from… Germany | Marieke Kums

Marieke Kums (STUDIO MAKS) onderzoekt hoe het wooncoöperatiemodel zich in Nederland als gangbaar woonalternatief kan ontwikkelen. Ondanks de potentie van deze woonvorm komt de concrete toepassing ervan in Nederland maar mondjesmaat van de grond. Juridische en financiële obstakels spelen hier een belangrijke rol in. Dit in tegenstelling tot Duitsland waar dertig procent van de woonvoorraad coöperatief is. Marieke Kums analyseert de stand van zaken in Nederland en maakt een overzicht van de factoren die het wooncoöperatiemodel in de weg staan. Vervolgens bestudeert zij twaalf succesvolle Duitse voorbeelden door middel van dataonderzoek, interviews met betrokkenen en locatiebezoeken. De resultaten worden uitgewerkt in een vergelijkend schema met sleutelfactoren die zij naar de Nederlandse context overhevelt. De opgedane kennis wordt vervolgens op twee specifieke locaties in Nijmegen en Tilburg toegepast door in samenwerking met gemeentes conceptontwerpen voor twee wooncoöperaties uit te werken. Zij werkt tevens samen met partijen als Bundesverband Baugemeinschaften, Superuse, Platform31, Cooplink, Vrijcoop, Ecodorp Boekel en Woningbouwcorporatie Talis. De resultaten worden opgenomen in een digitale publicatie en een animatie.

website

Buurtschap fabricage | Dividual

Dividual onderzoekt welke ontwerpstrategieën een succesvolle transformatie van werklocaties naar een gemengd woon-werkgebied met innovatieve woontypologieën mogelijk maken. Hierbij ligt de focus op de inzet van een geprefabriceerd houten bouwsysteem om de meest voorkomende obstakels in dergelijke transformatieprocessen te overwinnen én bij te dragen aan een meer circulaire en duurzame bouwsector. Het onderzoek start met het kwantitatief in kaart brengen van potentiële locaties in Nederland en een analyse van de reikwijdte van de technische toepassingen van het bouwsysteem. Vervolgens ontwikkelt Dividual in een iteratief proces een verzameling aan stedenbouwkundige en architectonisch strategieën voor het transformatieproces van specifieke locaties in Nederland naar woon-werkgebied. Het team onderzoekt daarbij, op drie verschillende bedrijventerreinen, drie ontwikkelprofielen: een wooncoöperatievorm, een spannend woon-werkmilieu en flexwonen. Dividual werkt in het proces nauw samen met lokale stakeholders, Sustainer Homes en Respace en schakelt experts op het gebied van flexibele woonvormen, gemengde leefgebieden, duurzame gebiedstransformatie en coöperatieve woningbouw in. De onderzoeksresultaten zullen in een publicatie gedeeld worden via de projectpartners. Dividual presenteert daarnaast ook tijdens het jaarcongres Stedelijke Transformatie en het Stadmakerscongres hun bevindingen.

website

Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp
De Open Oproep Anders werken aan wonen maakt deel uit van het Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp 2021-2024, een stimuleringsprogramma om de inzet van ruimtelijk ontwerp bij de aanpak van deze opgaven te versterken en een integrale benadering te stimuleren. Het Stimuleringsfonds is gedurende vier jaar een belangrijke uitvoeringspartner van dit programma, een initiatief van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Afbeelding: Richard Proudley